Videonu Azərbaycan dilində izlə
Əsas faktlar
- ABŞ-ın strateji hava daşıma donanmasında təxminən 270 ağır təyyarə var; Avropa müttəfiqlərində eyni sinifdə yalnız bir neçə düzinə təyyarə qeyd olunur.
- Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutu boşluğu təxminən 1 trilyon dollar və 25 il kimi qiymətləndirir.
- Pentaqon Avropada 40-dan çox hərbi baza saxlayır.
- Son on ildə ABŞ-ın silah ixracının təxminən üçdə biri Avropaya gedib.
- Fransa Rafale istehsalını onilliyin sonunda ildə təxminən 30-a çatdırmağa çalışır, Türkiyə isə eyni vaxtda təxminən 50 gəmi tikir.
Kontekst
NATO 1949-cu ildə yaranıb və Soyuq müharibə dövründən bəri Avropa təhlükəsizliyinin əsasını təşkil edib. Alyansın əsas prinsipi hər hansı üzvə hücumun hamıya hücum sayılmasıdır, bunun real gücü isə böyük ölçüdə Amerika imkanlarına əsaslanır.
Mövzu bu gün Vaşinqtonun diqqətinin Asiyaya, xüsusilə Çinlə rəqabətə yönəlməsi və Trampın NATO-ya şübhəli münasibəti fonunda aktualdır. Rusiya ilə gərginliyin davam etdiyi şəraitdə Avropa ölkələri müdafiə xərclərini artırmağa məcbur olur.
Bu, Azərbaycan üçün niyə vacibdir
NATO-nun gücləndirilməsi və ya zəifləməsi Qara dəniz, Cənubi Qafqaz və Türkiyə ətrafındakı təhlükəsizlik mühitinə təsir edə bilər. Azərbaycan NATO üzvü deyil, lakin Türkiyə alyansın mühüm üzvüdür və Avropa enerji təhlükəsizliyi Xəzər qazından asılıdır. Videoda Türkiyənin gəmi tikinti gücünə də toxunulur, bu isə regional müdafiə sənayesi baxımından maraqlıdır.
Terminlər
- 5-ci maddə (Article 5)
- NATO üzvlərindən birinə hücumun hamıya qarşı hücum sayıldığını bildirən kollektiv müdafiə öhdəliyi.
- strateji hava daşıması (strategic airlift)
- Qoşun və texnikanın uzaq məsafələrə böyük təyyarələrlə sürətlə daşınması imkanı.
- boz zona taktikaları (gray-zone tactics)
- Açıq müharibə həddindən aşağı olan kiber, siyasi və məhdud hərbi təzyiq üsulları.
- hərbi inteqrasiya (military integration)
- Müxtəlif ölkə ordularının ortaq standart, komanda və texnika ilə birgə fəaliyyəti.
Tez-tez verilən suallar
ABŞ NATO-dan çıxsa alyans dağılarmı?
Videoya görə dərhal yox, lakin 5-ci maddənin inandırıcılığı sual altına düşər və alyans ciddi böhran yaşayar.
Avropa ABŞ-sız özünü müdafiə edə bilərmi?
İmkanları var, lakin hava daşımaları, kəşfiyyat, raketdən müdafiə və komanda quruluşu üzrə boşluqları doldurmaq onilliklər çəkər.
ABŞ NATO-dan nə itirər?
Avropadakı bazalarını, siyasi legitimliyini və silah ixracı üçün ən böyük bazarlarından birini.
Video CaspianReport kanalına məxsusdur və YouTube vasitəsilə yerləşdirilib. Azərbaycan dilindəki izah və şərhlər observe.az redaksiyası tərəfindən süni intellekt dəstəyi ilə hazırlanıb. Necə işləyirik?
Orijinal videonu YouTube-da izlə →
