Videonu Azərbaycan dilində izlə
Əsas faktlar
- Qərbi Səhra münaqişəsi 50 ildən çoxdur ki, Mərakeş və Polisario Cəbhəsi arasında davam edir.
- 1991-ci ildə BMT tərəfindən yaradılan MINURSO sülhməramlı missiyasının mandatı ABŞ və Rusiyanın vetoları səbəbindən başa çatıb.
- Mərakeş 2007-ci ildə öz suverenliyi altında Qərbi Səhraya geniş muxtariyyət verilməsini nəzərdə tutan plan təqdim edib.
- On minlərlə Saxravi qaçqını 50 ilə yaxındır ki, Əlcəzairin cənub-qərbindəki düşərgələrdə məskunlaşıb.
Kontekst
Qərbi Səhra münaqişəsi Afrika qitəsinin ən uzunmüddətli və həlli tapılmayan ərazi mübahisələrindən biridir. İspaniyanın bölgədən çəkilməsindən sonra Mərakeş və Əlcəzair tərəfindən dəstəklənən Polisario Cəbhəsi əraziyə iddia etməyə başladı. BMT-nin 1991-ci ildə əldə etdiyi atəşkəs və sülhməramlı missiya (MINURSO) regionda sabitliyi qorumağa çalışsa da, müstəqillik referendumu keçirmək cəhdləri seçici siyahıları üzərindəki anlaşılmazlıqlara görə uğursuzluqla nəticələndi.
BMT Təhlükəsizlik Şurasında baş verən son diplomatik tıxanma beynəlxalq mexanizmlərin nə dərəcədə parçalandığını göstərdi. ABŞ-nin Mərakeşin muxtariyyət planını dəstəkləyən qətnamə layihəsinə Rusiyanın veto qoyması, eyni zamanda ABŞ-nin Rusiyanın təklifini rədd etməsi sülhməramlıların mandatının bitməsi ilə nəticələndi. Bu addım regionda təhlükəsizlik boşluğu yaradaraq toqquşmaların bərpa olunması riskini artırır.
Bu, Azərbaycan üçün niyə vacibdir
Bu hadisə beynəlxalq hüquqda ərazi bütövlüyü və xalqların özünü təyin etmə hüququ arasındakı ziddiyyətlərin BMT Təhlükəsizlik Şurasında necə geosiyasi alətə çevrildiyini göstərir. Azərbaycan kimi beynəlxalq hüququn aliliyini prioritet sayan ölkələr üçün BMT missiyalarının effektivliyi və böyük dövlətlərin veto hüququndan istifadə forması mühüm presedentlər yaradır.
Eyni zamanda, Şimali Afrikada təhlükəsizlik balansı və regional sabitlik Qərbi Səhradakı vəziyyətdən bilavasitə asılıdır. BMT missiyasının bölgəni tərk etməsi regional güclər olan Mərakeş və Əlcəzair arasında birbaşa qarşıdurma ehtimalını gücləndirir.
Terminlər
- MINURSO (MINURSO)
- BMT-nin Qərbi Səhrada Referendum üzrə Missiyası (1991-ci ildə atəşkəsə nəzarət və referendum təşkil etmək üçün yaradılmış sülhməramlı qüvvə).
- Polisario Cəbhəsi (Polisario Front)
- Qərbi Səhranın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparan və Əlcəzair tərəfindən dəstəklənən siyasi-hərbi təşkilat.
- Özünü təyinetmə hüququ (Self-determination)
- Xalqların öz siyasi statusunu və gələcəyini sərbəst müəyyən etmək hüququnu nəzərdə tutan beynəlxalq hüquq prinsipi.
Tez-tez verilən suallar
Qərbi Səhra münaqişəsi nə vaxt başlayıb?
Münaqişənin kökləri 1950-ci illərə dayansa da, əsas qarşıdurma 1975-ci ildə İspaniya müstəmləkə hakimiyyətinin bitməsindən sonra Mərakeş və Polisario Cəbhəsi arasında başlayıb.
BMT sülhməramlıları bölgəni niyə tərk edir?
ABŞ və Rusiyanın BMT Təhlükəsizlik Şurasında bir-birinin qətnamə layihələrinə veto qoyması nəticəsində MINURSO-nun mandatının uzadılması mümkün olmayıb.
Video Al Jazeera English kanalına məxsusdur və YouTube vasitəsilə yerləşdirilib. Azərbaycan dilindəki izah və şərhlər observe.az redaksiyası tərəfindən süni intellekt dəstəyi ilə hazırlanıb. Necə işləyirik?
Orijinal videonu YouTube-da izlə →
