Videonu Azərbaycan dilində izlə

Bölməyə klik edin — video həmin ana keçəcək.

Əsas faktlar

  • Qazaxıstanda atom stansiyası ilə bağlı referendum oktyabrın 6-da keçirilib; çıxışçılardan birinin sözlərinə görə, səsvermədə 63 faizdən çox iştirak olub və səsverənlərin 71 faizdən çoxu stansiyaya səs verib.
  • Semipalatinsk poliqonunda Sovet İttifaqı Qazaxıstan ərazisində 468 nüvə sınağı keçirib; bu miras ictimai münasibətə güclü təsir edir.
  • Hökumət layihənin 18 minə qədər yeni iş yeri yaradacağını əsas arqument kimi irəli sürüb.
  • Elektrik istehsalının təxminən 70 faizi hələ də qalıq yanacaqdan asılıdır.
  • Namizəd tərəfdaşlar sırasında Çin, Fransa, Cənubi Koreya və Rusiya çəkilir, ABŞ da maraq bildirib; prezident beynəlxalq konsorsiumu üstün tutur.

Kontekst

Qazaxıstan dünyanın ən böyük uran hasilatçılarından biridir, lakin öz ərazisində böyük atom elektrik stansiyası yoxdur. Sovet dövründən qalan köhnə istilik elektrik stansiyaları və zəif elektrik şəbəkəsi, xüsusən sürətlə böyüyən cənub bölgələrində, kəsintilərə gətirib çıxarıb. Bu fonda atom enerjisi enerji təhlükəsizliyi və iqlim hədəfləri baxımından cəlbedici variant kimi gündəmə gəlib.

Mövzunu həssas edən tarixi yaddaşdır: Semipalatinsk sınaqlarının ekoloji və sağlamlıq nəticələri onilliklər sonra da cəmiyyətdə hiss olunur. Buna görə hökumət qərarı birbaşa icra etmək əvəzinə referenduma çıxarıb. İndi diqqət texniki sualdan geosiyasi suala keçib: stansiyanı Rusiya, Çin, Cənubi Koreya, Fransa və ya Amerika şirkətlərindən hansının quracağı Astananın xarici siyasət balansını göstərəcək.

Bu, Azərbaycan üçün niyə vacibdir

Azərbaycan üçün bu mövzu bir neçə baxımdan əhəmiyyətlidir. Qazaxıstan Xəzər hövzəsinin və Orta Dəhlizin əsas ölkələrindən biridir, onun enerji və xarici siyasət seçimi bütün regionun tarazlığına təsir edir. Eyni zamanda Özbəkistanın artıq atom layihəsinə başlaması göstərir ki, Mərkəzi Asiyada enerji rəqabəti yeni mərhələyə keçir.

Birbaşa iqtisadi bağlılıq məhduddur, çünki Azərbaycanın enerji strukturu neft-qaz və bərpa olunan mənbələrə əsaslanır. Amma yanacaq zənciri, tərəfdaş seçimi və Rusiyadan asılılıqdan çıxma məsələləri Cənubi Qafqaz üçün də tanış məsələlərdir və müqayisə üçün maraqlı nümunə verir.

Terminlər

Zənginləşdirmə (Uranium enrichment)
Təbii uranda parçalanan izotopun payının reaktor yanacağı üçün lazım olan səviyyəyə qaldırılması prosesi.
Konversiya (Uranium conversion)
Mədəndən çıxan uran konsentratının zənginləşdirmədən əvvəl qaz formasına çevrilməsi mərhələsi.
Kiçik modul reaktorlar (Small modular reactors)
Daha kiçik gücə malik, fabrikdə hazırlanıb sahədə quraşdırılan və paylanmış enerji ehtiyacı üçün nəzərdə tutulan reaktorlar.
Radiofobiya (Radiophobia)
Radiasiyadan və nüvə texnologiyasından cəmiyyətdə geniş yayılmış qorxu.
Əsas yük enerjisi (Baseload power)
Şəbəkəyə fasiləsiz və sabit verilən, hava şəraitindən asılı olmayan elektrik istehsalı.

Tez-tez verilən suallar

Qazaxıstan atom elektrik stansiyasını harada tikəcək?

Çıxışçılardan biri stansiyanın çox güman ki, Almatı vilayətində tikiləcəyini bildirir, lakin bu, videoda yekun qərar kimi təqdim olunmur.

Qazaxıstan niyə atom enerjisinə keçmək istəyir?

Çıxışçılara görə, səbəblər elektrik kəsintiləri, köhnəlmiş stansiyalar, artan tələbat, Rusiyadan və başqa ölkələrdən ucuz olmayan idxaldan asılılığı azaltmaq və iqlim hədəfləridir.

Stansiyanı kim quracaq?

Bu hələ açıqdır. Videoda Rusiya, Çin, Fransa, Cənubi Koreya və ABŞ şirkətləri müzakirə olunur, prezident isə beynəlxalq konsorsiumu üstün tutur.

qazaxıstanatom enerjisimərkəzi asiyaenerji təhlükəsizliyirosatomuran
Mənbə

Video The Times of Central Asia kanalına məxsusdur və YouTube vasitəsilə yerləşdirilib. Azərbaycan dilindəki izah və şərhlər observe.az redaksiyası tərəfindən süni intellekt dəstəyi ilə hazırlanıb. Necə işləyirik?

Orijinal videonu YouTube-da izlə →